Khoảng trống và hướng nghiên cứu về tiêu dùng xanh hiện nay

0
12

Tổng quan về mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh và tổng quan các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ này

a/ Tổng quan về mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh

Ý định được hiểu là một quyết tâm hành động của một người theo một cách nhất định (Ramayah và các đồng nghiệp, 2010).

Lý thuyết người tiêu dùng chỉ ra rằng người tiêu dùng trải qua giai đoạn có ý định mua trước khi đi tới quyết định mua hay nói cách khác giữa ý định và hành vi mua tồn tại mối quan hệ nhân quả. Trong đó ý định tiêu dùng là tiền đề dẫn đến hành vi tiêu dùng.

T.S Vũ Anh Dũng và các cộng sự (2012) cũng đã nghiên cứu và đề xuất mô hình các nhân tố ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam.

Nghiên cứu trên 200 người tiêu dùng ở Việt Nam trong nghiên cứu này cho kết quả là ý định có tác động tích cực đến hành vi tiêu dùng xanh. Có nghĩa là những người có ý định cao hơn thì có khả năng thực hiện hành vi tiêu dùng xanh cao hơn và ngược lại. Với hằng số đã chuẩn hóa bằng 0,367, ý định tiêu dùng xanh có tác động tích cực đến hành vi tiêu dùng xanh. Khi ý định của người tiêu dùng xanh tăng lên 1 đơn vị, hành vi tiêu dùng xanh sẽ tăng lên 0,367 đơn vị.

Tổng quan về mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanhTổng quan về mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh

b/ Tổng quan về các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực đầu tư cho nhãn xanh nhưng thị phần của sản phẩm xanh vẫn thấp (Rex và Baumann, 2007). Khoảng 30% người tiêu dùng Anh nói rằng họ có quan tâm tới môi trường nhưng không chuyển mối quan tâm đó thành hành động mua sản phẩm xanh thực tế (Young et la., 2009).

Nhiều người khẳng định thái độ và hành vi ủng hộ môi trường nhưng thất bại trong việc thực hiện chúng do các nhân tố bên trong và bên ngoài (Rylander and Allen, 2001). Trong đó nhân tố bên trong chủ yếu bao gồm mối quan tâm về môi trường và nhận thức của người tiêu dùng về tính hiệu quả. Mối quan tâm về môi trường biểu thị định hướng của cá nhân đối với môi trường và mức độ quan tâm của họ với vấn đề môi trường (Kim and Choi , 2005).

Trong nghiên cứu thực nghiệm của Hui-hui Zhao và các đồng nghiệp, yếu tố điều tiết bên trong chủ yếu bao gồm các mối quan tâm về môi trường và nhận thức hiệu quả của người tiêu dùng.

Các nhân tố bên ngoài cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định của người tiêu dùng. Kollmuss và Agyeman (2002) nhấn mạnh rằng hành vi ủng hộ môi trường có nhiều khả năng xảy ra nếu các chính phủ và các tập đoàn thúc đẩy một lối sống bền vững.

Bonini và Oppenheim (2008) cho rằng sự hạn chế của sản phẩm xanh có thể ngăn cản hành vi tiêu dùng xanh. Hines et al. (1986) cũng đã xác định yếu tố hoàn cảnh như khó khăn về mặt kinh tế, áp lực xã hội và sự lựa chọn giữa những hành động có thể ảnh hưởng đến tiêu dùng xanh.

– Tại Việt Nam, nghiên cứu của TS. Vũ Anh Dũng (2012) cũng đã chỉ ra rằng trong mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh, các yếu tố như giá, chất lượng, thương hiệu, nhãn sinh thái, mẫu mã, sự sẵn có của sản phẩm và hình thức phân phối là các nhân tố tác động đến quá trình từ ý định đến hành vi tiêu dùng xanh. Tuy nhiên nghiên cứu này chưa thực sự đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này.

Các nghiên cứu liên quan đến các nhân tố tác động đến mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh được tóm tắt trong Bảng 5 của nghiên cứu.

Mô hình tham khảo

Nghiên cứu tham khảo Mô hình hành vi tiêu dùng của người tiêu dùng quan tâm tới môi trường được giới thiệu bởi Rylander và Allen (2001)của Hiệp hội marketing Mỹ (American Marketing Association). Mô hình này mô tả tổng thể hành vi tiêu dùng của người tiêu dùng quan tâm tới môi trường. Trong đó ý định ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng, các nhân tố bên trong và bên ngoài có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh.

Đây được xem là mô hình tổng hợp phần lớn các nhân tố được đề xuất bởi các nhà nghiên cứu trước đây về các nhân tố có thể ảnh hưởng tới tác động của ý định đến hành vi tiêu dùng xanh.

Khoảng trống và hướng nghiên cứu

Thông qua tổng quan tài liệu có thể nhận thấy có một số khoảng trống nghiên cứu trong tiêu dùng xanh:

– Trên thực tế, mặc dù đã có rất nhiều nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng xanh nhưng lại không có nhiều các lý giải chắc chắn về mặt lý thuyết tại sao người tiêu dùng mua hoặc không mua sản phẩm xanh và nhiều người dù có thái độ ủng hộ môi trường nhưng lại thất bại trong việc thực hiện hành vi (Rylander and Allen, 2001). Sự thiếu kiến thức tương đối làm cho nhiều người tiêu dùng chỉ tập trung vào việc bảo vệ môi trường hơn là mua sản phẩm xanh thể hiện một khoảng trống đáng kể trong lý thuyết (Mark R. Gleim, 2013).

– Không có nhiều các lý giải chắc chắn về mặt lý thuyết tại sao người tiêu dùng mua hoặc không mua sản phẩm xanh hoặc cam kết với các hành vi tiêu dùng xanh trong khi nhiều người khẳng định thái độ và hành vi ủng hộ môi trường nhưng thất bại trong việc thực hiện chúng do các nhân tố điều tiết bên trong và bên ngoài (Rylander and Allen, 2001).

– Các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh cho thấy thông thường giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh tồn tại mối quan hệ nhân quả (ý định có tác động tích cực tới hành vi tiêu dùng xanh) tuy nhiên các nghiên cứu này lại không cho ra các kết quả đồng nhất. Nói một cách khác, vẫn còn khoảng cách từ thái độ/ý định tới hành vi.

Như vậy tác động của ý định đến hành vi tiêu dùng xanh ở những hoàn cảnh khác nhau là khác nhau có thể là do tác động của một số nhân tố khác. Các nhân tố này có thể làm mạnh lên hay yếu đi mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh.

– Mặc dù đã có một vài nghiên cứu liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh tuy nhiên các nghiên cứu chỉ mới đưa ra một nhân tố ảnh hưởng hoặc có đưa ra một số nhân tố ảnh hưởng nhưng chưa thực sự nghiên cứu sâu về các nhân tố này.

– Ở Việt Nam, thực tiễn về tiêu dùng xanh xét trên các phương diện của người tiêu dùng, doanh nghiệp hay chính phủ vẫn chưa phát triển. Các hoạt động nghiên cứu về lĩnh vực này cũng chưa thu hút được sự quan tâm, chưa có những nghiên cứu chuyên sâu (Vũ Anh Dũng, 2012). Ở Việt Nam nhóm nghiên cứu TS. Vũ Anh Dũng và các cộng sự về hành vi tiêu dùng xanh đã đưa vào nghiên cứu về hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh tuy nhiên kết quả đánh giá trong nghiên cứu không tập trung vào các nhân tố này.

Với những khoảng trống lý thuyết kể trên, đề tài này tập trung nghiên cứu các nhân tố tác động tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ đóng góp cho chính phủ và đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh các biện pháp thúc đẩy được việc tiêu thụ sản phẩm xanh thông qua hoạt động thúc đẩy người tiêu dùng có hành vi thực tế thay vì chỉ có ý định hoặc có thái độ tốt với tiêu dùng xanh.

Xem thêm: tiền lươngtiêu dùng xanhđặc trưng cơ bản của thuế

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.